Na polskim rynku wydawniczym ukazała się powieść białoruskiego pisarza Saszy Filipenki „Czerwony krzyż” w przekładzie Agnieszki Sowińskiej. Książka, wydana przez Oficynę Literacką Noir sur Blanc, to wielowarstwowa opowieść o pamięci, stracie i mechanizmach sowieckiego totalitaryzmu.
Fabuła i bohaterowie
Głównym wątkiem jest historia Saszy, który po śmierci żony przenosi się z Rosji do Mińska. Tam jego sąsiadką zostaje ponad dziewięćdziesięcioletnia Tatiana, zmagająca się z chorobą Alzheimera. Zanim całkowicie utraci pamięć, kobieta opowiada mu historię swojego życia w stalinowskiej Moskwie – pełną miłości, dramatycznych strat i tajemnic z czasów pracy w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.
Wielowarstwowa narracja
Autor zastosował dwugłos narracyjny – przeplatają się relacje Saszy i Tatiany. Całość uzupełniają dokumenty: telegramy Międzynarodowego Czerwonego Krzyża dotyczące jeńców wojennych, wewnętrzne rozkazy władz radzieckich, notatki służbowe, a także fragmenty dokumentacji medycznej i utworów poetyckich. Taki zabieg podkreśla bezduszność sowieckiego aparatu władzy.
Motyw tytułowego krzyża
Tytułowy krzyż ma wiele znaczeń – to miejsce pamięci o ofiarach Gułagu, znak na drzwiach pomagający zapominającej Tatianie wrócić do domu, alegoria ciężaru życia, a także organizacja pośrednicząca w wymianie jeńców między Europą a ZSRR. Wszystkie propozycje wymiany spotykały się jednak z odmową Sowietów, dla których żołnierz w niewoli był zdrajcą.
Kontekst historyczny
Powieść ukazuje nie tylko realia stalinizmu, ale też współczesne – akcja rozgrywa się w 2010 roku – ślepe zaufanie do silnych przywódców. Ojczym Saszy, były żołnierz Armii Czerwonej, pozostaje wierny Stalinowi i popiera rządy Łukaszenki. To uniwersalne ostrzeżenie przed mechanizmami władzy, które niezmiennie odwołują się do strachu i podporządkowania.
Recepcja i znaczenie
Historia Tatiany, choć osadzona w znanych realiach, porusza do głębi i staje się opowieścią o losie milionów. Dla czytelników obeznanych z twórczością Sołżenicyna czy Herlinga-Grudzińskiego nie będzie zaskoczeniem, ale dla innych może stać się wstrząsającym świadectwem sowieckiego systemu. „Czerwony krzyż” to książka o traumie, winie i międzypokoleniowej pamięci – obowiązkowa lektura dla zainteresowanych historią Europy Wschodniej.
Źródło: Wszystkie książki mówią
Fot. facebook.com
